معماری پهلوی
معماری پهلوی (Pahlavi architecture) مربوط به دوره حکومت پهلوی و نتیجه زحمات بی شمار رضا شاه پهلوی است. در این دوره معماری سنتی ایران به تنهایی جوابگوی نیاز های عصر حاضر نبود و ترکیب آن با برخی از ویژگی ها و عناصر معماری اروپایی توانست نیاز های معماری دوره پهلوی را پاسخگو باشد. در این دوره بسیاری از جوانان برای تحصیل به کشور های اروپایی فرستاده شدند و با ایده های نو و کاربردی به کشور بازگشتند.
ابتدا معماری ما تحت تاثیر فرهنگ غرب کمی از حالت ایرانی خود خارج شد. در همین زمان معماران و متخصصان دوره پهلوی متوجه شدند که اجرای معماری مدرن به تنهایی و بدون توجه به سنت ها امکان پذیر نیست. بنابراین معماری این دوره تلفیقی از اندیشه ها و ایده های مدرن با معماری سنتی ایران به خصوص در دوره هخامنشی بود.
در این معماری بسیاری از المان های معماری دوره هخامنشی مانند سرستون ها، طاق ها و نقش برجسته ها دیده میشود که در زیبا ترین حالت ممکن در تلفیق با تندیس گرایی سبک مدرن استفاده شده اند. در معماری پهلوی اندیشه تمرکز گرا در فضاهای متنوعی مانند بافت شهری و یا معماری خانه های مسکونی دیده میشود که یکی از اصلی ترین ویژگی های این معماری است.
“به نقل از ویکی پدیا: معماری دوره پهلوی در نگرش به باستانگرایی خود به دو دوره ساسانیان و هخامنشیان توجه بیشتری دارد، در نگاه معماری عناصری که مورد بهرهبرداری یا تقلید قرار گرفتند به دو گونه بود.”
ویژگی های معماری پهلوی
ویژگی های معماری پهلوییکی از مواردی که در شناخت معماری پهلوی بسیار مورد توجه است بررسی ویژگی های این دوره است. در ادامه به بررسی برخی از ویژگی های معماری پهلوی خواهیم پرداخت:
خیابان کشی
یکی از مهم ترین ویژگی ها معماری پهلوی توجه به شهرسازی نوین و خیابان کشی های جدید است. در این دوره با پیشرفت کشور و استفاده روز افزون از خودرو خیابان های قدیمی کاربرد خود را از دست دادند. در همین زمان بود که به دستور رضا شاه خیابان ها از حالت قدیمی و حجره دار خود درامدند و به خیابان های دقیق و منظم تبدیل شدند. رضاشاه دستور داد که طاق ها و سردر های موجود در حاشیه خیابان ها تخریب شوند و هریک از مالکان حداقل به اندازه یک طبقه نمای ساختمان را هماهنگ با دیگر بناهای خیابان طراحی کنند.
برون گرایی
برون گرایی یکی از ویژگی هایی است که از فرهنگ غرب و کشور های اروپایی وارد کشورمان شد و در ادامه قانون برگرفتن حجاب در همه ی افعال جامعه گنجانده شد و برون گرایی در معماری پهلوی نیز پس از نوسازی بافت شهری و تخریب دیوار ها و بناهای ناهماهنگ گذشته انجام شد. در این دوره به دلیل کوتاه تر شدن دیوار ها و گشودگی بیشتر در دیواره ها میدان دید گسترده تری از منازل در اختیار کاربران قرار میگرفت. به دلیل همین برونگرایی و گشودگی صاحبان منازل مجبور بودند به دلیل حفظ ظاهر در چیزی که از خانه خود به نمایش میگذارند دقت بیشتری خرج کنند.
مدرن گرایی
مدرن گراییاز دیگر ویژگی های معماری پهلوی مدرن گرایی است. رضاشاه در دوره سلطنت 20 ساله خود در ایران بود اما بسیاری از مستشاران و مشاوران خود را به کشور های اروپایی می فرستاد و از مسائل موجود روز دنیا مطلع بود. مکتب معماری مدرن در ایران با بازگشت معماران درس خوانده در اروپا در ایران رایج شد. پس از ورود این سبک معماری، آموزش هایی در خصوص یادگیری معماری مدرن و تلفیق آن با معماری های سنتی در آکادمی ها و دانشگاه های ایران اجرا شد.
تزئینات آجری
یکی از شاخص ترین عناصر تزئینی در معماری پهلوی آجر است. در نمای ساختمان ها و همچنین تزئینات داخلی از آجر استفاده های فراوانی میشود. استفاده از تزئینات آجری به دلیل سهولت در اجرا و همچنین زیبایی و یاد آور شدن معماری سنتی ایران در بناهای این دوره بسیار رایج بود. علاوه بر استفاده از متریال آجر، از نقوشی مانند گل لوتوس و همچنین نماد هایی مانند فروهر در سرستون های بناهای این دوره استفاده میشد.
بناهای شاخص دوره پهلوی
بناهای شاخص دوره پهلویبا بررسی بناهای شاخص دوره پهلوی و ویژگی های مشترک آنها با یکدیگر میتوانیم به شناخت بهتر و کاربردی تری از معماری پهلوی برسیم بنابراین در ادامه به بررسی بناهای شاخص دوره پهلوی خواهیم پرداخت:
کاخ سعد آباد
کاخ سعد آباد نیز با اینکه استارت آن در دوره قاجار خورد اما یکی از بناهای شاخص دوره پهلوی شناخته میشود. از آنجایی که رضاشاه پس از به حکومت رسیدن این بنا را خریداری کرد و کاخ های دیگری به آن افزود حس و حال معماری پهلوی بیشتر در این بنا پدیدار است.
این بنا شامل کاخ های مرمر، بهمن، احمد شاه، کاخ سبز و کاخ اختصاصی است. کاخ مرمر بزرگ ترین کاخ در این مجموعه است که اقامتگاه تابستانی محمدرضا شاه پهلوی نیز بوده است. اکنون نیز این بنا یکی از بهترین بناهای ایران به شمار میرود و از مهمانان خارجی در تالار پذیرایی کاخ مرمر پذیرایی میشود.
عمارت کلاه فرنگی بی سیم
این بنا که در شهر تهران واقع در خیابان دکتر شریعتی است در دوره پهلوی و با استفاده از ویژگی ها و افکار معماری پهلوی بنا شده است. این بنا دارای تزئیناتی برگرفته از دوران ساسانی در کنار گنبدی مدرن و اروپایی است. در این بنا نیز از بسیاری از عناصر معماری سنتی ایران مانند فرم قوس دار بازشو ها، سرستون ها و … استفاده شده است که هویت بنارا با روحیه ایرانیان هماهنگ کرده است.
میدان آزادی
میدان آزادیمیدان آزادی یکی از شاخص ترین آثار در تهران و ایران اثری از حسین امانت معمار بزرگ ایرانی است که در دوره پهلوی دوم طراحی و اجرا شد. در طراحی پلان و لند اسکیپ میدان از سقف مسجد شیخ لطف الله الهام گرفته شده و تمامی هندسه های به کار رفته در این اثر از عناصر و تزئینات معماری سنتی اقتباس شده است. پنجره های بالای برج نیز اقتباسی از برج طغرل هستند. همچنین مسیر های حرکتی و سیرکولاسیون این بنا نیز برگرفته از نظام و سلسله مراتب باغ های ایرانی همچون پاسارگاد است.
- خانه ابتهاج
خانه ابتهاجخانه ابتهاج یکی از بناهای دوره پهلوی است که شاید به اندازه کاخ سعد آباد و … مشهور نباشد اما سرشار از ویژگی های ریز و درشت معماری پهلوی است که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد:
- استفاده از آجر به عنوان متریال اصلی دیوار ها و همچنین استفاده از آن برای تکمیل و تزئین خانه ابتهاج
- استفاده از بازشو های فراوان رو به خیابان
- استفاده از قوس ها و طاق های معماری سنتی در کنار بنا و حجم مدرن این خانه
- استفاده از حوض آب که یکی از مهم ترین عناصر معماری سنتی است در کنار دیگر متریال و عناصر مدرن
- به کار بردن سر ستون ها و ستون های دوره هخامنشی در ایوان های بنا
جمع بندی
جمع بندیمعماری دوره پهوی یکی از درخشان ترین دوره ها برای معماری ایرانی بوده است و در این دوره به معماری با سبک های ایرانی اهمیت بسیار زیادی داده میشد. امیدواریم این مقاله از بلاگ آرچی لرن نیز برای شما عزیزان و همراهان مفید واقع شده باشد.
به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.
بدون دیدگاه