علیرضا تغابنی؛ معمار خانه شریفی ها
علیرضا تغابنی یکی از معروف ترین معماران ایران، معماری برجسته و مؤسس دفتر طراحی دیگراست. این معمار با پروژههایی مانند خانه شریفیها و مجتمع مسکونی سدرُس شناخته میشود. در این مقاله زندگینامه، سبک کاری، آثار شاخص، ایدهها و مولفههای تکرارشونده آثار او را بررسی میکنیم.
علیرضا تغابنی کیست؟
علیرضا تغابنی کیست؟علیرضا تغابنی کیست پرسشی است که معمولاً با چند کلیدواژه پاسخ میگیرد: معمار ایرانیِ نسلِ پس از دهه ۷۰، پژوهشگر و مؤلف در معماری، و بنیانگذار دفتر طراحی دیگر در تهران. او با کار بر روی پروژههای مسکونی و مختلط در بافت شهری فشرده، شناخته شد و سپس با دریافت جایزه دورفمن آکادمی سلطنتی در سال ۲۰۱۸ در سطح بین المللی شناخته شد. نام او در کنار آثاری چون خانه شریفیها، سدرُس و خانه گویِم (طاقخانه گویِم)، به خاطر تعامل خلاقانه با اقلیم، تکرار میشود. این معرفی کوتاه، خطِ اصلی مسیر حرفهای علیرضا تغابنی که شام حرکت میان طراحیِ ساختپذیر و آزمونهای فضایی میشود را نشان میدهد.
زندگی نامه علیرضا تغابنی
زندگی نامه علیرضا تغابنیعلیرضا تغابنی در سال 1356 در تهران متولد شد. او در اوایل دهه 70 در رشته معماری و در گیلان وارد دانشگاه شد و در اوایل دهه 80مدرک کارشناسی ارشد خود را از این دانشگاه دریافت کرد.او برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری به دانشگاه آزاد اسلامی تهران رفت و همزمان با تحصیل در این مقطع گرایش او به طراحی حرفه ای و پژوهش و آموزش در این مورد تثبیت شد و در نهایت دفتر طراحی معماری دیگر را تاسیس کرد. این بستر آموزشی-حرفهای، به او این امکان را داد تا ایدههایی مانند تغییرپذیری فضا، لایهبندی پوسته و تداخل برنامههای فضایی را در مقیاسهای مختلف بیازماید.
سبک کاری علیرضا تغابنی
سبک کاری علیرضا تغابنیسبک کاری علیرضا تغابنی را میتوان در سه بخش مرتبط توضیح داد:
- تعامل با اقلیم و بستر: بسیاری از پروژههای او در دل بافتهای متراکم و پر جمعیت تهران یا اقلیمهای متضاد ایران شکل گرفتهاند. در خانه شریفیها، ایده چرخش جعبهها روی پلتفرم برای بازشدن در تابستان و درونگرایی زمستانی روایتی از پاسخ اقلیمی به تغییرات محیطی است؛ پاسخی که بهجای افزودن صرفِ تاسیسات، از خودِ معماری بهعنوان «مکانیزم تنظیمگر» استفاده میکند.
- پوستههای لایهلایه و عمقِ نما: در پروژههایی مانند سدرُس، نما صرفاً سطحی برای پوشاندن اسکلت نیست؛ لایههای عقبنشسته، بالکنهای پُرسایه و شبکههای بصری، همزمان نقش فیلترِ دید، تنظیم تابش و ساختن هویتِ جمعی را بازی میکنند. این نگرش، نما را از «تصویر» به «عملکرد فضایی» ارتقا میدهد.
- پلانهای انعطافپذیر و برنامههای همنهشت: پروژههای او غالباً با چیدمانهایی مواجهاند که مرز کاربریها را لغزان میکنند؛ اتاقی که روز کارگاه خانگی است و شب، فضای گردهمآیی؛ تراسی که در امتداد نشیمن، به اتاق نیمهباز تبدیل میشود. این انعطاف، پاسخ به سبک زندگی شهریِ متغیر و محدودیتهای مساحت است.
“به نقل از صفحه علیرضا تغابنی در ویکی پدیا: علیرضا تغابنی (زاده ۱۳۵۶) معمار ایرانی است. تغابنی در سال ۱۳۸۱ در مقطع کارشناسی ارشد رشته معماری از دانشگاه سراسری گیلان فارغالتحصیل شد و پس از آن تحصیلاتش را در مقطع دکترای دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران ادامه داد.”
ایده ها و گفته ها
ایده ها و گفته هادر بخش «ایده ها و گفته ها»، چند محور فکری در سخنرانیها و گفتوگوهای او تکرار میشود:
- الهام از تجربههای آسیای شرقیِ پس از جنگ: تغابنی در گفتوگوهایی، بهویژه در رسانههای بینالمللی، به الگوگیری از سرسختیِ معماران ژاپن به ویژه پس از جنگ و ظرفیتِ آنها برای ساختن با محدودیت اشاره میکند؛ یعنی کمبود های اقتصادی را به خلاقیت های زنده تبدیل میکنند. این الگو در پروژههای کوچکمقیاسِ او قابل مشاهده است.
- معماری بهعنوان «مکانیزم»: به عقیده او معماری فقط پوسته ای زیبا و یا تکرار الگو های همیشگی نیست بلکه باید همواره به عنوان ابزاری برای تنظیم کردن اقلیم و سازمان دادن به زندگی روزمره بدون نیاز به تکنولوژی های پیشرفته اگزجره عمل کند.این رویکرد را در باکس چرخان خانه شریفی های او میتوان مشاهده کرد.
- مرز بین بومیت و جهانگرایی: پروژههایی مانند گویِم نشان میدهند که میتوان از زبان مصالح و طراحی های بومی، بیانی معاصر و قابل اجرا استخراج کرد؛ این بیان نه در گذشته متوقف میماند و نه در ساخت و ساز مدرن و بیریشه حل میشود.
مولفه های تکرار شونده اثار
مولفه های تکرار شونده اثارمولفه های تکرار شونده اثار تغابنی را میتوان در چند مؤلفه طراحی خلاصه کرد:
چندگانگیِ پوسته
این معمار نماها را غالباً با لایههای متداخل کار میکند؛ سایهبانها، بالکنها، قابها و شبکههایی که بهجای یک سطح تخت، به فضا عمق میبخشند. نتیجه ی این عمل کیفیتهای اقلیمی بهتر و خوانایی شهری بیشتر است. نمونههای روشن آن را در سدرُس و چند پروژه مسکونی تغابنی میبینیم.
تغییرپذیری
از جعبههای چرخان تا پانلهای متحرک در آثار او دیده میشود این حرکت بهعنوان ابزاری برای تنظیم محیط، به بخشی از هویت آثار او بدل شده است. این ویژگی صرفاً برای نشان دادن تکنیک های ساخت نیست؛ بلکه پاسخی استراتژیک به تنگناهای نور، حریم و اقلیم در بافتهای فشرده میباشد.
پلانهای قابلتنظیم با زندگیِ واقعی
در آثار او فضاهایی که مرزهای نرم دارند و به کمک درها، سطوح لغزان یا تغییرات مبلمان، نقشهای تازه میگیرند بسیار قابل مشاهده هستند. این انعطاف، امضای بسیاری از پلانهای علیرضا تغابنی است.
پیوند پژوهش و عمل حرفهای
تغابنی تنها در طراحی پرکار نیست؛ ردِ پای او در حوزه های پژوهشی و نویسندگی نیز دیده میشود. از همکاریهای علمی در موضوعات نظری مانند «مفهومگرایی در معماری معاصر» گرفته ،تا پژوهشهای انتقادی درباره وضعیت نماها در معماری معاصر ایران، مجموعهای از متنها و مقالات را رقم زده که به فهم زمینه فرهنگی-اجتماعی پروژهها کمک میکند. این آثار پژوهشی نشان میدهند او مسئله «تصویر»، «بازنمایی» و «ذائقه عمومی» را جدی میگیرد و تلاش میکند بین طراحیِ روزمره و بحثهای نظری پلی فعال بزند.
جوایز و جایگاه بینالمللی
جوایز و جایگاه بینالمللیکسب جایزه دورفمن در سال 2018 از آکادمی سلطنتی هنر لندن، نقطه عطفی در شناختهشدن نام تغابنی در سطح بین المللی بود. علاوه بر آن، پروژههایی چون خانه طاقی گویم در جشنواره جهانی معماری (WAF) در دستههای مختلف مورد تقدیر قرار گرفتند. این دستاوردها نشان میدهد که زبانِ طراحی او ترکیبِ خلاقیت اقلیمی، تجربهگرایی فرم و ساختپذیری قابلخوانش و معتبر در مقیاس بینالمللی است.
نسبت آثار با شهر و جامعه
آثار این معمار اغلب در متنِ شهرهای پرمسأله مانند تهران ایران ساخته میشوند؛ شهرهایی با شبکههای زیرساختی ناپایدار، ضوابط متغیر و اقتصاد ساختوساز پرنوسان. در چنین بستری، هر پروژه بیش از آنکه «شیء» باشد، نوعی راهحل است: راهحلی برای نورگیری در قطعات کمعرض، حریم در معابر شلوغ، کنترل تابش در جبهههای جنوبی و قابلیتِ استفاده چندمنظوره در متراژ محدود. نگاه خاص و حرفه ای تغابنی این مشکلات را به فرصتهای طراحی بدل میکند فرصتهایی مانند ساخت لایههای نما، تراسهای پُرسایه و فضاهای متحرک.
نسبت با سنت و فناوری
یکی از نکات جالب در کارنامه او، ترکیب فناوریهای معاصر با منطق ساخت سنتی است. در حالیکه در شریفیها، تکنولوژی چرخشِ باکسها و آببندی دقیقِ اتصالات برای عملکرد اقلیمی به کار رفته، در گویِم شاهد بازخوانی الگوهای طاقی با تکیه بر منطق سازهای و مصالح امروز هستیم. این «دوگانه سازنده»، به آثار او ظرفیتی روایی میدهد: روایتی از معماری بهعنوان گفتوگوی زنده میان گذشته و اکنون.
جمعبندی
اهمیت کار تغابنی در تلفیق ایده و اجراست. او نشان میدهد که میتوان میان ایدههای بلندپروازانه مثل فضاهای متحرک و واقعیتهای اجرایی از جزئیات آببندی تا محدودیتهای سازهای تعادلی عملی پیدا کرد. همین تعادل است که پروژهها را از «کانسپت» فراتر میبرد و به کیفیت زیستِ روزمره تبدیل میکند: نورِ بهتر، تهویه طبیعی، حریمِ معقول و فضاهای چندمنظوره.
به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.
بدون دیدگاه