قلعه والی یکی از جاذبههای گردشگری مهم شهر ایلام است که یادگار دوران قاجار بوده و بر فراز تپهای در دل شهر جای گرفته است. ایلام با آب و هوای معتدل کوهستانی و طبیعتی سرسبز و بکر، در میان کوهها و جنگلها آرمیده و مقصدی فوقالعاده برای علاقهمندان به تاریخ و طبیعت به شمار میرود.
این قلعه توسط غلامرضاخان فیلی، یکی از والیان نامدار منطقه ساخته شد و به همین دلیل در میان مردم محلی با نام قلعه والی شناخته میشود. قلعه نه تنها نمایانگر هنر معماری آن دوران است، بلکه بخشی از هویت و فرهنگ قوم فیلی و تاریخ استان ایلام را نیز در دل خود جای داده است. در ادامه همراه ما باشید تا با این بنای تاریخی بیشتر آشنا شویم.
تاریخچه قلعه والی ایلام
تاریخچه قلعه والی ایلامقلعه والی یکی از آثار تاریخی و ارزشمند شهر ایلام است که در سال ۱۳۲۶ هجری قمری به دستور غلامرضا خان فیلی، فرزند حسینقلی خان ابوقداره، والی منطقه در دوره قاجار ساخته شد. این قلعه بر روی تپهای نسبتاً بلند در منطقهای به نام ده بالا احداث گردید و امروزه در شمال خیابان پاسداران قرار دارد. ارتفاع فعلی قلعه از سطح حیاط حدود ۴ متر است. بر روی یکی از سنگنوشتههای موجود در قلعه، اشارهای به فرمان غلامرضاخان برای ساخت قلعه حسینآباد فیلی دیده میشود. در این سنگنوشتهها، از معمار بنای قلعه با نام حاج درویش علی کرمانشاهی و حجاری به نام رضاقلی یاد شده است. ساخت قلعه والی در سال ۱۳۲۵ قمری به پایان رسید.
معماری قلعه والی
معماری قلعه والیدر بین قلعه های ایران این قلعه جذاب دارای طراحی خاص و معماری باشکوهی است. فضای داخلی آن شامل ۲۰ اتاق بزرگ، ۵ اتاق کوچک، ۴ ایوان و ۲ تراس یعنی بالکن در بخش جنوبی قلعه است. طراحی دو ضلع شرقی و غربی بهصورت کاملاً قرینه بوده و از طریق چهار پله سنگی میتوان از حیاط به ایوانها و اتاقها رفت. قلعه دارای سه راهپله برای دسترسی به پشتبام و دو برج نیمدایرهای برای نگهبانی است. در راهروها نیز طاقنماهایی در دیوار تعبیه شده که محل استقرار نگهبانان بودهاند.
تزئینات داخلی مانند: کاشیکاریهای رنگی و گچبریهای زیبا بهویژه در سقف اتاق شاهنشین و راهروی ضلع شرقی جلوه خاصی به این اثر تاریخی دادهاند. همچنین در سه ضلع شمالی، غربی و شرقی قلعه، شش زیرزمین وجود دارد که روشنایی آنها از طریق پنجرههای مشبک آجری و شیشههای زیبای رنگی تامین میشود. در بازسازیهایی که روی قلعه انجام شده، برای سقفها از گچ و برای دیوارها از ملات گل و آهک استفاده شده و در بخشهایی نیز ملات ماسه و سیمان به کار رفته است.
ورودی و بخشهای مختلف قلعه
قلعه والی سه ورودی دارد که ورودی اصلی در ضلع جنوبی قرار دارد. این ورودی شامل ۱۱ پله است که گردشگران را به اتاق نگهبانی میبرد و سپس با ۸ پله دیگر به کف حیاط میرسند؛ این سبک از معماری، شباهتهایی به شیوه یونانی دارد. سایر ورودیها بیشتر برای ورود و خروج مهمانها بهصورت خصوصی طراحی شدهاند.
بخشی از آینهکاریهای زیبا هنوز در یکی از اتاقهای قلعه باقی مانده است. نمای بیرونی قلعه با سنگهای تراشخورده مستطیلی تزیین شده و نقوش اسلیمی روی دیوارها به چشم میخورد. ترکیبی از پنجرههای مشبک آجری به رنگ فیروزهای، بالکنهای سرپوشیده با شیشههای رنگی، درهای چوبی اُرُوسی، ستونهای گرد با نقاشیهای زیبا، قوسهای کمانی، حوض مستطیلی و درختان بلند، همگی از زیباییهای چشمگیر و حیرتانگیز قلعه والی هستند که در همان نگاه اول همگان را مجذوب میکنند.
قلعه و موزه مردمشناسی
قلعه و موزه مردمشناسییکی از مهمترین ویژگیهای قلعه تاریخی والی ایلام، تبدیلشدن آن به موزه مردمشناسی است؛ طرح این موزه از سال ۱۳۸۵ آغاز شد و در چند مرمت و تکمیل شد امروزه این موزه ارزشمند که در دل بنای تاریخی قلعه برپا شده، مجموعهای از آداب و رسوم اقوام مختلف ایلام، لباس های محلی، مشاغل سنتیمانند:کشاورزی، نمدمالی، خراطی، چیتسازی، گلیم، نمد، جاجیم و قالیبافی، سبک زندگی در سیاهچادر، آیین های عروسی و مجسمههایی از شخصیتهای تاریخی را به نمایش میگذارد. در حال حاضر، این موزه یکی از غنیترین موزههای مردمشناسی کشور به شمار میرود و معرفی اقوام مختلف از جمله کرد، لر، لک و عرب در بخشهای مختلف آن به خوبی صورت گرفته است.
بهترین زمان بازدید از قلعه
با توجه به آب و هوای معتدل و مطبوع ایلام، بهترین زمان برای بازدید از قلعه فصل بهار و تابستان است. در این ایام هوا دلپذیر بوده و گشتوگذار در فضای تاریخی قلعه برای بازدیدکنندگان لذتبخشتر خواهد بود.
نحوه دسترسی به قلعه والی
قلعه والی در موقعیت بسیار مناسبی از شهر ایلام قرار دارد و دقیقا روبهروی ساختمان شهرداری واقع شده است. به همین دلیل دسترسی به آن از طریق وسایل حملونقل عمومی مانند: اتوبوس و تاکسیهای شهری بسیار آسان است.
امکانات موجود در اطراف قلعه والی
امکانات موجود در اطراف قلعه والیبه دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب این قلعه، امکانات رفاهی خوبی در اطراف آن فراهم است. در نزدیکی قلعه میتوانید از اقامتگاهها، رستورانها و فروشگاهها استفاده کنید. همچنین اینترنت در این ناحیه بسیار خوب است و مسافران و گردشگران مشکلی از نظر اتصال به شبکه نخواهند داشت.
ساعت و هزینه بازدید از قلعه والی
بازدید از قلعه همه روزه در دو نوبت صبح و عصر برای عموم افراد آزاد است.
نوبت اول: ساعت ۸ صبح تا ۱۲ ظهر
نوبت دوم: ساعت ۲ بعد از ظهر تا ۹ شب (وقفه بین دو نوبت برای استراحت و ناهار کارکنان است.)
برای ورود به قلعه و بازدید از موزه مردمشناسی، تهیه بلیط الزامی است. مدت زمان پیشنهادی برای بازدید کامل از مجموعه، حدود یک ساعت است.
سخن پایانی
سخن پایانیقلعه والی ایلام، با قدمتی از دوران قاجار، یکی از مهمترین آثار تاریخی این استان به شمار میرود که یادآور شکوه و سبک زندگی حاکمان آن دوران است. این بنای زیبا با معماری اصیل ایرانی و فضاهای چشمنواز، نهتنها جلوهای از هنر و فرهنگ گذشته را به نمایش میگذارد، بلکه امروزه به یکی از جاذبههای گردشگری محبوب ایلام تبدیل شده است. بازدید از قلعه فرصتی برای لمس تاریخ، درک اصالت و لذت بردن از فضایی آرام و فرهنگی است. در کنار قلعه از موزه مردم شناسی هم بازدید کنید.
به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.
بدون دیدگاه