معرفی قوس صفوی | پرکاربرد ترین قوس در بناهای مذهبی

وبلاگ دسته‌بندی نشده معرفی قوس صفوی | پرکاربرد ترین قوس در بناهای مذهبی
4.8/5 - (9 امتیاز)

قوس صفوی (Safavid arch)

قوس ها یکی از مهم ترین عناصر در معماری ایرانی و دوره صفویه (۱۵۰۱-۱۷۳۶ میلادی) یکی از درخشان ‌ترین دوره های تاریخی از نظر هنر و معماری در ایران است. قوس صفوی (Safavid arch) نیز یکی از انواع قوس ها در معماری ایرانی است که در این دوره، به مراحل و درجات بالاتری از زیبایی، شکوه و نوآوری رسید.

این قوس ها نه تنها از نظر سازه ای و عملکردی در معماری سنتی ایران مورد استفاده قرار میگیرند بلکه از نظر تزئینی نیز یکی از عناصر بسیار مهم و زیبا هستند. نکته بسیار مهم در طراحی و ساخت قوس‌ صفوی دقت و ظرافت خاصی است که در طراحی آن وجود داشته و در اجرا دیده میشود.

این ظرافت و دقت چه در قوس صفوی و چه در تزئینات آن دیده میشوند و درواقع جزئی جدایی ‌ناپذیر از طراحی و ساخت ابنیه مهم آن دوره از جمله مساجد، کاخ ‌ها، پل‌ ها، بازار ها و کاروانسرا ها هستند. در ادامه این مطلب قصد داریم به طور دقیق تر با قوس صفوی آشنا شویم و ویژگی ها، کاربرد ها و انواع آن را مورد بررسی قرار دهیم.

قوس صفویویژگی‌ های قوس صفوی

قوس‌ های صفوی دارای ویژگی ‌های مهمی هستند که این باعث تمایز این عنصر طراحی معماری ایرانی به نسبت نمونه های آن در دوران دیگر میشوند. برخی از این ویژگی ها عبارتند از ظرافت و دقت در اجرا، تنوع در ابعاد قوس ها، ترکیب با تزئینات ایرانی و نقش سازه و زیبایی شناختی قوس صفوی. این قوس ها نیز مانند دیگر هنر های دوره صفوی در نهایت ظرافت و توسط هنرمندان چیره دست ایرانی ساخته شده اند.

همچنین انعطاف بالایی در طراحی دارند و میتوان با تغییر نسبت های خیز به دهانه فرم های متنوعی از قوس صفوی را به وجود آورد. استفاده از انواع تزئینات معماری ایرانی در طراحی و ساخت قوس ها نیز میتواند از ویژگی هایی باشد که در دوره های قبلی دیده نمیشود. نقش سازه ای و عملکردی این قوس نیز از ویژگی هایی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.

همه ی این ویژگی ها در کنار هم توانسته اند ماهیت قوس صفوی را به وجود آورده و معرف آن باشند.

ویژگی های قوس صفویانواع نمونه‌ های قوس صفوی

معماری صفوی تنوع زیادی در طرح و شکل قوس‌ ها به خود دیده است که از مهم ترین و رایج ترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • قوس جناغی: این نوع قوس که از دوران پیش از صفویه نیز وجود داشت و به عنوان یکی از قوس های تیزه دار شناخته میشد، در دوره صفوی نیز در بناهای بسیاری مورد استفاده قرار گرفت. شکل این قوس صفوی شبیه به نعل اسبی است که در راس تیز میشود. قوس جناغی به دلیل زیبایی بصری و توانایی تحمل بار در دهانه های بزرگ، در ورودی ‌ها و طاق های صفوی استفاده میشده است.
  • قوس پنج‌ و هفت: این قوس‌ها معمولا با استفاده از ارتفاع خیزی به اندازه پنج هفتم عرض دهانه ساخته میشود و جلوه ای بسیار زیبا و مقاومتی بالا در برابر بار ها دارند. این قوس صفوی اغلب در دهانه های بزرگ و یا طراحی گنبد ها مورد استفاده قرار میگرفت و به علت تقسیمات هندسی دقیقی که داشت بهترین جلوه را در طراحی بناها به وجود می آورد.
  • قوس شاخ بزی: این قوس‌ ها که شکلی نوک تیز و شبیه شاخ بز دارند، از نمونه های قوس صفوی ناباربر هستند که برای اجرا در دهانه های بزرگ نیاز به پشت بند و یا سازه کمکی دارند. این قوس ها در بخش‌ های مختلف بناهای صفوی، به ‌ویژه در گنبد ها و دهانه ‌های کوچکتر، به کار گرفته می‌شدند.

نمونه های گفته شده رایج ترین قوس های مورد استفاده در معماری صفوی بودند، در صورتی که نمونه های استفاده شده در این دوره تاریخی بسیار متنوع تر است.

کاشی کاری ایوانمصالح مورد استفاده در ساخت قوس صفوی

مصالح مورد استفاده در ساخت قوس صفوی بسیار متنوع هستند و میتوانند با توجه به مصالحی که در دیگر قسمت های بنا مورد استفاده قرار گرفته است انتخاب شود. برخی از این متریال عبارتند از آجر، سنگ، گچ و کاشی. آجر ها و سنگ با توجه به مقاومت و دوام بالایی که دارند، ها اغلب برای ساخت بدنه قوس صفوی و کاشی های هفت رنگ و دست ساز و گچبری های ظریف و خاص بیشتر برای تزئینات آن مورد استفاده قرار میگرفتند.

تزئینات قوس صفوی

تزئینات مورد استفاده در قوس صفوی یکی از شاخصه های این عنصر در این دوره و از دلایل اصلی زیبایی خیره‌کننده این قوس است. این تزئینات میتوانند شامل انواع تزئینات معماری ایرانی مانند کاشیکاری با کاشی های هندسی و دست ساز، مقرنس کاری های سه بعدی و لانه زنبوری، گچبری های ظریف با نقوش برجسته زیبا و نقاشی های مینیاتوری در بخش هایی از قوس باشند.

همین استفاده از تزئینات در ساخت قوس صفوی است که آن را نسبت به نمونه های آن در دوره های قبلی متمایز میکند.

کاربردهای قوس صفوی

قوس‌ صفوی در این دوره تاریخی با عناوین متنوعی مورد استفاده قرار میگرفت و دارای کاربرد های متنوعی بود. یکی از اصلی ترین کاربرد های این قوس تحمل وزن سازه ای بالا و انتقال آنها به پایه ها و ستون ها بود که باعث استفاده از این قوس در قسمت هایی مانند سقف، گنبد یا طبقات بالاتر میشد. از دیگر کاربرد های این قوس میتوان به ایجاد فضا های ورودی با شکوه، ایجاد نورگیر، ایجاد جلوه ی بصری خاص و زیبا و تقسیم ‌بندی فضاهای بزرگ و شلوغ مانند کاروانسراها و بازار ها اشاره کرد.

نمونه‌های برجسته استفاده از قوس صفوی

در طراحی بسیاری از شاهکار های معماری در دوره صفوی از قوس‌ صفوی استفاده شده است که برخی از برجسته‌ ترین آنها عبارتند از:

  1. مسجد شیخ لطف‌الله
  2. مسجد امام اصفهان
  3. کاخ چهل‌ستون
  4. پل خواجو و سی و سه پل
  5. میدان نقش جهان
  6. کاخ هشت‌بهشت

قوس‌های صفوی، با ترکیبی از مهندسی دقیق، هنر تزئینی غنی و کاربرد های متنوع، بخشی جدایی ‌ناپذیر از هویت بصری و فرهنگی معماری ایران در این دوره طلایی هستند.

انواع کاشی شبستانسخن پایانی

در نهایت میتوان این گونه جمع بندی کرد که قوس صفوی یکی از مهم ترین عناصر در معماری صفوی بوده است که در بیشتر موارد جنبه تزئینی و سازه ای را در کنار هم داشته است. این قوس دارای نمونه های متنوع و فرم های مختلفی در این دوره بوده است و در طراحی پمجره ها، ورودی ها و ایوان ها کاربرد داشته است. ازمهم ترین مشخصه های قوس صفوی نیز میتوان به داشتن تزئینات متنوع بر سطح این عنصر سازه ای و تزئینی اشاره کرد.

به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.

جعفر کریمی پناه

دسته‌بندی نشده

فیسبوکتوئیترپینترسترددیتواتس اپتلگرامایمیللینک کوتاه

جعفر کریمی پناهمشاهده نوشته ها

به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.

مقالات مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سیزده − دوازده =

مشاوره رایگان (09120135066)