طراحی سقف مسجد
مسجد یکی از فضاهای معنوی به شمار میرود که باید همواره یاد آور یاد خدا و کائنات باشد، به همین دلیل است که طراحی مسجد بسیار اهمیت دارد. در طراحی سقف مسجد (Design of the mosque roof) میتوانیم از عناصر و طرح های متعددی برای نشان دادن حضور و یادخدا استفاده کنیم. در طراحی سقف مسجد هر کدام از خطوط، برجستگی ها، فرورفتگی ها و یا هر نورپردازی ای دارای نشانه ای و تعیین کننده فضایی است.
برای مثال با مرز بندی های هوشمندانه میتوان قسمت های آقایان و بانوان را جدا نمود. همچنین میتوان با استفاده از طراحی سقف مسجد به فضا مرکزیت داد و مسیر عبور کاربر تا رسیدن به مقصد را مشخص نمود. در این طراحی از تکنیک ها، رنگ ها و متریال متنوعی استفاده میشود که در ادامه این مقاله هریک از آنها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
“به نقل از وبسایت ایران هتل: سقفهای طاق مروارید با کاشیهای هفت رنگ پوشیده شده است که در آن با نقوش زینتی تزیین شده است. در قسمت داخلی طاق، سنگهایی که در پای دیوار نصب شدهاند از جنس سنگ مرمر سبک هستند.”
تاریخچه طراحی سقف مسجد
تاریخچه طراحی سقف مسجداگر بخواهیم تاریخچه طراحی سقف مسجد را مورد بررسی قرار دهیم باید به قرون اولیه ورود اسلام به ایران بازگردیم. در این زمان مساجد و دیگر بنا ها معمولا ساده و با کمترین تزئینات ساخته میشدند. جنس سقف مساجد معمولا از کاهگل و یا آجر و شکل آن گنبدی بود. رفته رفته با گذشت زمان و پیشرفت صنایع کاشی سازی در ایران استفاده از کاشی و سرامیک در مساجد به ویژه در سقف مورد توجه قرار گرفت.
مساجد در این زمان به صورت شبستانی ساخته میشدند چراکه فناوری ساخت دهانه های بالای 4 متر را نداشتند. این شبستان ها با رویه ای از جنس کاشی های دستساز و یا آجر های لعابدار اولین طراحی سقف مسجد در ایران به شمار میروند. از نموه های این سبک طراحی سقف میتوان به مسجد وکیل شیراز اشاره کرد.
تکنیک های طراحی سقف مسجد
تکنیک های طراحی سقف مسجد- طراحی همراه با گچبری
طراحی سقف مدرن به وسیله گچبری به دو روش سنتی و مدرن انجام میشود. در روش گچبری سنتی طرح گل، بوته و یا طرح های دیگر با دقت و ظرافت زیادی روی سقف مسجد اجرا میشود. همچنین از گچبری هایی که به وسیله ابزار اجرا میشوند نیز در این روش استفاده میشود. طراحی سقف مسجد با گچبری مدرن، شامل کناف ها میشود. خطوط ایجاد شده با کناف میتواند مسیر عبوری و همچنین طراحی زیبایی را در کنار نورپردازی به وجود آورد.
- نقاشی سقفی
در طراحی سقف مسجد نقاشی ها بسیار کاربردی هستند. نقاشی سقف در مسجد میتواند شامل طرح های هندسی، باغ و گل، آسمان و یا خطاطی و خوشنویسی باشد. از آنجایی که مسجد فضایی معنوی است و در آن همیشه حضور خدا حس میشود، طراحی سقف به شکل آسمان میتواند به تشدید این حس کمک کند. خوشنویسی ها نیز در مساجد شامل نام ائمه، آیات قرآن، و سخن پیامبران میشود؛ که معمولا به عنوان حاشیه در طراحی سقف کاربری دارند.
- کاشیکاری سقف
یکی از مهم ترین و رایج ترین تکنیک های طراحی سقف مسجد، کاشیکاری سقف است. در این روش از کاشی های سنتی با نقوش هندسی و تکرار شونده بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد. کاشی هایی با طرح گل و مرغ و شمسه نیز از آنجایی که نمایانگر و نشانه ای از باغ بهشت هستند در کاشیکاری رایج هستند. این نوع طراحی در بسیاری از مساجد سنتی ایران مانند مسجد گوهرشاد مشهد دیده میشود.
- شبستان
یک نوع از طراحی سقف مسجد که بیشتر در بخشی که نماز اقامه میشود وجود دارد، شبستان ها هستند. شبستان فضایی با سقف گنبدی است و معمولا به صورت ستون دار ساخته میشود. شبستان ها در برخی فضاها دارای نورگیر و یا هواکش هایی در مرکز گنبد هستند، تا هم نور را وارد مسجد کنند و هم دمای بالا را از سقف خارج نماید. این یکی از تکنیک های طراحی سقف مسجد است که علاوه بر زیبایی کاربری خوبی نیز در اقلیم گرم و خشک دارد.
نقوش رایج در طراحی سقف مسجد
نقوش رایج در طراحی سقف مسجددر این بخش قصد داریم به نقوش رایج در طراحی سقف مسجد و بررسی هریک از آنها بپردازیم. در مساجد بیشتر از نقوشی استفاده میشود که دارای حس و حال معنوی و پیام آور داستان های دینی باشند. برخی از این موارد عبارتند از:
- خوشنویسی و خطاطی: یکی از نقوش رایج در طراحی سقف مسجد که به راحتی میتواند پیام های مذهبی و قرآنی را انتقال دهد، خط و خطاطی است. با استفاده از هنر خوشنویسی میتوان آیات و یا قصه های قرآنی، نام ائمه اطهار و احادیث پیامبران را نوشت و با زیبایی خط کوفی و نستعلیق سقف را طراحی نمود.
- نقوش هندسی و تکرار شونده: از گذشته تاکنون استفاده از نقوش هندسی در مساجد به ویژه سقف ها رواج داشته است. این طرح ها معمولا به چند ضلعی های منتظم و یا طرح های متقارن و تکرار شونده هستند که نشان دهنده قدرت بی نهایت خداوند و چند وجهی بودن جهان هستی است.
- طرح گل و گیاهان: استفاده از طرح و نقش درخت در طراحی سقف مسجد با تکنیک نقاشی بسیار استفاده میشود. گل و بوته ها نیز میتوانند پیام آور زندگی نشاط و طبیعت و همچنین یاد آور باغ بهشت در مسجد باشند. از این طرح ها میتوان به صورت برجسته با گچبری و یا به صورت تخت با نقاشی و کاشیکاری استفاده کرد.
رنگ های رایج در طراحی سقف مسجد
رنگ های رایج در طراحی سقف مسجدیکی از مهم ترین ویژگی های طراحی سقف مسجد، رنگ های رایج در طراحی سقف مسجد است. این رنگ ها میتوانند انتقال دهنده انواع احساس؛ معنویت، روحانیت، آرامش و ساده زیستی باشند. در ادامه به برخی از رنگ های رایج در طراحی سقف مسجد اشاره میکنیم:
- آبی: این رنگ معمولا در سقف به عنوان نمادی از آسمان بیکران مورد استفاده قرار گرفته و آرامش خوبی در فضا برقرار میکند.
- سبز: رنگ سیز همواره نمادی از امامان و دین و مذهب بوده است. استفاده از این رنگ در انواع مساجد کاربرد دارد. در طراحی سقف نیز این رنگ میتواند به عنوان زمینه طرح باغ بهشت و یا درختان و گیاهان مورد استفاده قرار گیرد.
- فیروزه ای: رنگ فیروزه ای از گذشته تاکنون در انواع فضاهای سنتی و مذهبی به ویژه در طراحی سقف مساجد مورد استفاده قرار میگرفته. این رنگ نیز میتواند به عنوان نمادی از آسمان دیده شود.
- سفید: از رنگ سفید به عنوان زمینه در بسیاری از طراحی ها میتوان استفاده نمود. همچنین میتواند نمایانگر نور و روشنایی باشد.
- مشکی: از این رنگ برای کادر بندی ها و خطاطی در طراحی سقف مسجد استفاده میشود.
به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.
بدون دیدگاه