معرفی قوس نعل اسبی | Horseshoe Arch | قوس ترند ایرانی

وبلاگ دسته‌بندی نشده معرفی قوس نعل اسبی | Horseshoe Arch | قوس ترند ایرانی
4.7/5 - (8 امتیاز)

قوس نعل اسبی (Horseshoe Arch)

قوس ها یکی از مهم ترین و کاربردی ترین عناصر در معماری ایرانی هستند که کاربرد های فراوانی در ساخت و تزئینات انواع بناها دارند. قوس نعل اسبی (Horseshoe Arch) که به آن طاق موری نیز گفته میشود، یکی از انواع قوس ها در معماری ایرانی است که نمونه های استفاده از آن در معماری انواع کشور های اسلامی و اروپایی مانند مراکشی و اسپانیا نیز دیده میشود. این قوس یکی از نمونه های باربر است که در طراحی سازه و تزئینات داخلی بناها کاربرد دارد.

قوس نعل اسبی معمولا از ترسیم یک نیم دایره که کمی از نیم دایره فراتر رفته و در قسمت پایه ها به داخل کشیده شده است تشکیل میشوند و فرمی شبیه به نعل اسب دارند. این قوس میتواند به صورت نوک نیز و یا گرد طراحی شود که نمونه گرد آن پرکاربرد تر است. در ادامه این مقاله قصد داریم به بررسی دقیق تر قوس از نوع نعل اسبی و ویژگی های آن بپردازیم و با روش ترسیم و نمونه های مختلف آن آشنا شویم.

قوس نعل اسبیتاریخچه قوس نعل اسبی

تاریخچه قوس نعل اسبی به عنوان یکی از قوس هایی که در معماری ایرانی نیز مورد استفاده  قرار گرفته است دارای دو جه است. برخی معتقدند تاریخچه این قوس ها به تمدن ‌های کهن‌ اسپانیایی و اروپایی مانند تمدن ویزیگوت ‌ها در اسپانیا، قرن ۷ میلادی بازمیگردد، در صورتی که نمونه های استفاده از این قوس در معماری ساسانی پیش از ورود اسلام در ایران نیز قابل مشاهده است.

در قرن ۸ میلادی پی از فتح اندلس توسط مسلمانان نمونه هایی از استفاده از این قوس در بناها دیده میشود که نشان دهنده تاریخچه اصیل آن است. در قرن های بعدی با ساخت مسجد قرطبه که به عنوان یکی از شاهکار های ساخت قوس از نوع نعل اسبی شناخته میشود، ترسیم و طراحی این قوس به اوج شکوفایی خود رسید و در انواع کاخ ها نیز مورد استفاده قرار گرفت.

بعد ها استفاده از این قوس زیبا و کاربردی در معماری های کشور های اسلامی شمال آفریقا مانند مراکش نیز رواج یافت. هرچند این قوس در بیشتر جهان با معماری اندلسی شناخته می‌شود، اما نمونه‌ های مشابهی در معماری ایران مانند طاق کسری در دوره ساسانی و… نیز دیده شده است، که با همان نام قوس نعل اسبی شناخته میشوند.

“به نقل از ویکی پدیا: طاق های نعل اسبی ساخته شده از آجر پخته در مقبره ای به نام طاق های آجری در اکسوم (اتیوپی امروزی) یافت شده اند که در امپراتوری حبشه ساخته شده و قدمت آن به طور حدودی به قرن چهارم میلادی برمی گردد.”

ویژگی های قوس نعل اسبیویژگی های قوس نعل اسبی

برای شناخت هرچه بهتر ویژگی های قوس از نوع نعل اسبی به سه وجه ویژگی های هندسی، سازی ای و بصری آن اشاره میکنیم که شامل موارد زیر هستند:

  • جلوه ی بصری: این قوس ها همانند نعل اسب، انحنای بیش از نیم ‌دایره دارند و معمولاً با خطوط عمودی یا مایل به سمت داخل، مهار می‌شوند. این قوس ها با توجه جلوه ی زیبایی که در طراحی بنا ایجاد میکنند و نمادگرایی، مورد توجه قرار گرفته اند.
  • ویژگی های سازه ای: شکل نعل اسبی این قوس ها، یاعث اتتقال نیرو های فشاری به سمت پایین میشود، اما انحنای زیاد آن باعث می‌شود که نسبت به قوس های پنج و هفت کمتر برای پوشش دهانه ‌های بسیار بزرگ و باربر استفاده شود.
  • ویژگی هندسی: این قوس ها میتوانند در نسبت انحنا بسیار متنوع بوده و جلوه ای تند، کند، باز و یا بسته داشته باشند. همچنین معمولاً شامل خطوط قوس‌ دار و سپس دو خط عمودی یا مایل (مانند ستون‌های کوتاه) در انتها هستند که قوس را به تکیه ‌گاه وصل می‌کند.

مقایسه قوس نعل اسبی کند و تند

دو مورد از پرکاربرد ترین شناخته شده ترین نمونه های قوس تعل اسبی در معماری ایرانی، قوس از نوع نعل اسبی تند و کند هستند که در فضاهای متنوعی برای ایجاد جلوه ای خاص مورد استفاد قرار میگرند. مقایسه این دو مورد میتواند به طراح در انتخاب مناسب قوس و شناخت کاربرد های آن کمک کند.

قوس نعل اسبی کند به نوعی از این قوس گفته میشود که نسبت خیز (ارتفاع راس قوس از نقطه مرکز دهانه) آن به عرض دهانه (فاصله پایه های قوس از قسمتی که منحنی شروع میشود) اش کمتر بوده و جلوه ای عریض و کوتاه دارد، در صورتی که قوس نعل اسبی تند دقیقا برعکس این قوس بوده و دارای نسبت خیز بیشتری از عرض دهانه است که باعث کشیده تر دیده شدن قوس میشود.

این تفاوت در فرم باعث ایجاد تفاوت در کاربری این قوس میشود، برای مثال قوس نعل اسبی تند در فضاهای با شکوهی که نیاز به تاکید بر ارتفاع دارند مانند ورودی و قوس نعل اسبی کند بیشتر در فضاهایی مانند حجره های دور حیاط کاربرد دارد. از لحاظ ظاهری نیز قوس از نوع نعل اسبی تند انحنای بیشتری از نیم ‌دایره داشته و دارای کشیدگی بیشتری به سمت پایین است، در صورتی که نوع کند آن انحنای بسیار بازی دارد، به طوری که به خط عمودی نزدیک تر است.

هر یک از این دو قوس میتوانند با توجه به خصوصیات ظاهریشان در فضاهای متنوع کاربرد داشته باشند.

قوس نعل اسبیروش ترسیم قوس نعل اسبی

از آنجایی که قوس نعل اسبی در کشور های متنوعی مورد استفاده قرار گرفته و انواع مختلفی دارد، روش های ترسیم آن نیز متنوع اند. این قوس به سه روش نیم دایره کشیده، دایره معکوس و روش سه نقطه ای ترسیم میشود که در ادامه به بررسی مراجل هریک خواهیم پرداخت:

  • روش نیم دایره کشیده
  1. در این روش از ترسیم قوس نعل اسبی ابتدا یک خط افقی به عنوان دهانه قوس رسم کرده و مرکز آن را پیدا کنید.
  2. در مرحله دوم از ترسیم قوس نقطه‌ ای را در زیر خط دهانه با توجه به ارفتع قوس به عنوان مرکز دایره تعیین کنید.
  3. حالا با شعاعی به طول مرکز تا انتهای دهانه یا کمی خارج از آن، یک کمان بزرگ‌ تر از نیم ‌دایره رسم کنید تا شکل نعل اسب به خود گیرد.
  4. در نهایت نیز دو انتهای قوس را با استفاده از دو خط عمودی به زمین متصل کنید که درواقع نقش پایه هارا دارند.
  • روش دایره معکوس

در این روش ابتدا یک دایره رسم کنید و سپس خط دهانه را طوری تعریف کنید که بالاتر از قطر مرکزی دایره باشد، به طوری که بخشی از دایره که زیر خط دهانه قرار می‌گیرد، شکل نعل اسب را ایجاد کند. این بخش درواقع همان ترسیم قوس از نوع نعل اسبی را تشکیل میدهد.

  • روش سه نقطه‌ ای

در این روش سه نقطه ابتدایی و انتهایی دهانه و نقطه ‌ی رأس قوس را مشخص کنید، سپس با استفاده از ابزارهای ترسیم مانند پرگار و یا ابزار های نرم افزاری مانند آرک، منحنی‌ ای را رسم کنید که از این سه نقطه عبور کرده و شکل نعل اسب را داشته باشد. این روش انعطاف‌ پذیری بیشتری در تغییر میزان انحنا دارد.

کاشی_سنتی_طرح_دارسخن پایانی

در نهایت میتوان اینگونه نتیجه گرفت که قوس نعل اسبی یکی از نمونه های انواع قوس ها در معماری ایرانی است که میتواند سهمی در باربری سازه نیز داشته باشد. قوس از نوع نعل اسبی در معماری سنتی و تاریخی ایران و سایر کشور های اسلامی بسیار کاربرد داشته و از مشهور ترین نمونه های استفاده از آن میتوان به طراحی طاق و قوس های مسجد جامع قرطبه، کاخ سویل و طاق کسری اشاره کرد.

به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.

جعفر کریمی پناه

دسته‌بندی نشده

فیسبوکتوئیترپینترسترددیتواتس اپتلگرامایمیللینک کوتاه

جعفر کریمی پناهمشاهده نوشته ها

به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.

مقالات مرتبط

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت − پنج =

مشاوره رایگان (09120135066)