به این مطلب امتیاز دهید

نماد مربع در معماری

اشکال هندسی یکی از مهم‌ترین مواردی هستند که در معماری و طراحی داخلی مورد استفاده قرار می‌گیرند و هر یک ویژگی‌ها و نماد مخصوص به خود را دارند. در میان انواع نماد اشکال هندسی در معماری می‌توان گفت نماد مربع یکی از پرکاربردترین، مفهومی‌ترین و غنی‌ترین نمادها است. این فرم در معماری سنتی ایرانی و معماری مدرن بسیار کاربرد دارد و درواقع اصلی‌ترین شکل هندسی در معماری است.

نماد مربع در معماری (Square Symbol in Architecture) نیز نماد سکون، آرامش، استحکام و موارد این‌چنینی است که همگی بر ویژگی‌های منحصر به فرد این فرم و نظم مطلق آن اشاره دارند. در ادامه این مطلب قصد داریم به طور کامل با ویژگی‌های نماد مربع در معماری، مفاهیم آن و کاربردهایی که دارد آشنا شویم.

تاریخچه نماد مربع در معماری

شکل مربع یکی از قدیمی‌ترین اشکال در معماری بناها است که طراحان در دوره باستان آن را نمادی از چهار جهت اصلی زمین دانسته و از آن در طراحی خانه‌ها و شهرها بهره می‌گرفتند. در معماری سنتی ایرانی نیز این فرم در طراحی پلان‌ها جایگاه ویژه‌ای داشت. بعدترها با ظهور اسلام در ایران و ساخت مساجد، فرم مربع در طراحی کاشی‌ها، آجرها و بخش‌های مختلف مساجد مورد استفاده قرار گرفت. امروزه نیز این فرم می‌تواند با توجه به سبک طراحی مورد نظر معمار، در نما، پلان و احجام مورد استفاده قرار گیرد و فضایی خاص، ساکن، آرام و زیبا به وجود آورد.

ویژگی‌های هندسی شکل مربع در معماری

بررسی ویژگی‌های نماد مربع در معماری به ما کمک می‌کند تا بدانیم این کاشی چه کاربردهایی دارد و بیشتر با چه فضاهایی متناسب است. برای نمونه این فرم دارای دو جهت است که هیچ جهتی غلبه‌ای بر جهات دیگر نداشته و از چهار ضلع برابر تشکیل شده است. در این فرم هر دو ضلع در برخورد با یکدیگر زاویه 90 درجه می‌سازند بنابراین مربع دارای 4 زاویه 90 درجه بوده و مجموعه زوایای داخلی آن 360 درجه است.

همچنین مربع دارای دو قطر مساوی است که هم نیمساز زاویه‌ها هستند و هم می‌توانند به عنوان دو مورد از 4 محور تقارن مربع محسوب شوند. این ویژگی‌های ظاهری نماد مربع در معماری باعث شده است که کاربردهای این فرم افزایش یافته و به عنوان یک فرم ساده در انواع سطوح مورد استفاده قرار گیرد.

“به نقل از مقاله پژوهشی درباره مفاهیم اشکال در معماری: مربع و مکعب رمز زمین هستند.”

نماد شکل مربع در معماری چیست؟

چهار گوشه آسمان: یکی از مهم‌ترین نمادهای سمبلیک شکل مربع جلوه نمادین آن از چهار گوشه آسمان است. این نماد باعث شده فرم مربع در سقف بناهای معماری به کار گرفته شود و در طراحی هندسی کمک‌کننده باشد.
وزن و حدود مشخص: از دیگر نمادهای مربع می‌توان به وزن و حدود مشخص این شکل اشاره کرد. از آنجایی که همه زاویه‌ها و اضلاع این شکل با هم تناسب دارند، مربع می‌تواند به خوبی نشان‌دهنده حدود مشخص باشد.
سمبل مادیات: در برخی دیگر از تحلیل و بررسی‌های نماد مربع در معماری این شکل را به دلیل معین بودن، به سمبلی برای مادیات تشبیه کرده‌اند.
سختی و استحکام: سختی و استحکام از نمادهایی است که در جلوه بصری شکل مربع نیز قابل مشاهده است. این شکل به خوبی روی یک سطح صاف می‌نشیند و سکون و آرامش مطلقی را به ارمغان می‌آورد.
عناصر چهارگانه حیاط: عناصر چهارگانه حیاط ازجمله آب، باد، آتش و خاک نیز از نمادهایی هستند که شکل مربع می‌تواند نمادی از آن‌ها در معماری باشد.

کاربردهای نماد مربع در معماری ایرانی

طراحی پلان: یکی از مهم‌ترین کاربردهای نماد مربع در معماری ایرانی استفاده از این شکل در طراحی پلان و سازماندهی فضاهاست. از آنجایی که در گذشته پلان‌ها با ابعاد بزرگی طراحی می‌شدند و رعایت نظم و سلسله مراتب فضایی در معماری ایرانی اهمیت زیادی داشت، اغلب طراحان از فرم مربع برای طراحی پلان و تقسیم‌بندی آن به مربع‌های کوچک‌تر با تأکید بر مرکزیت استفاده می‌کردند. این فرم امکان طراحی فضاهای بهینه را به طراح می‌دهد و باعث می‌شود فضای داخلی کمترین میزان پرت را داشته باشد.
ساخت کاشی‌ها: از دیگر کاربردهای نماد مربع در معماری سنتی ایران می‌توان به ساخت انواع متریال ازجمله کاشی اشاره کرد. کاشی‌ها، سرامیک‌ها و موزاییک‌هایی که به شکل مربع تولید می‌شوند از مهم‌ترین متریال‌های تزئینی در معماری سنتی ایرانی هستند و می‌توانند در فضاهای مختلفی مانند کف و دیوارها مورد استفاده قرار گیرند. کاشی‌های مربعی‌شکل دست‌ساز در معماری هم به عنوان پوششی برای کف و دیوارها و هم به عنوان تابلوی تزئینی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
حیاط مرکزی: استفاده از فرم مربع در طراحی حیاط مرکزی نیز از کاربردهای مهم این فرم در طراحی معماری سنتی ایرانی است. این حیاط اغلب در قسمت مرکزی پلان‌های مربعی یا مستطیلی‌شکل قرار می‌گیرد و خود نیز فرمی مربعی دارد. درواقع بنا تماماً دور تا دور این حیاط مرکزی طراحی می‌شود و در وسط حیاط حوض‌هایی با اشکال هندسی متنوع ازجمله مربعی، مستطیلی و لوزی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
طراحی گنبد: گنبدها نیز یکی از مهم‌ترین عناصر در طراحی سنتی ایرانی به ویژه در مساجد و آتشکده‌ها بودند. فرم کروی این گنبدها با قرار گرفتن روی سطح یک مربع بزرگ به صورت تدریجی ساخته می‌شود و در نهایت به یک نقطه مرکزی می‌رسد. بنابراین در این بخش از طراحی سنتی نیز مربع می‌تواند نمادی از استحکام و سکون باشد که گنبد به خوبی روی آن قرار گرفته است.

تأثیر استفاده از فرم مربع در معماری

فرم مربع در معماری می‌تواند به خوبی حس آرامش، سکون و استحکام را به وجود آورده و در طراحی سازه به ایمن‌تر شدن بنا کمک کند. این فرم اغلب در قسمت نمای ساختمان، پنجره‌ها، طراحی پلان و تزئینات مورد استفاده قرار می‌گیرد و تأثیر بسزایی در ساده‌تر شدن و خواناتر شدن فضای داخلی خواهد داشت.

تکرار این فرم ساده با رنگ‌هایی مانند قرمز و سفید در سطح کف نیز می‌تواند تأثیر خوبی بر ریتمیک‌تر شدن فضای داخلی بگذارد و طراحی را از یکپارچگی بیش از حد خارج کند. همچنین این شکل می‌تواند تأثیر بصری بسیار خوبی نیز در فضای داخلی داشته باشد و به ایجاد تقارن بیشتر در فضا کمک کند.

جعفر کریمی پناه

به عنوان یک معمار با تجربه، وظیفه خودم میدونم که تجربیاتم رو در اختیار عزیزانی که به این حوزه علاقه دارند قرار بدم و در این مسیر راهنماییشون کنم.

جعفر کریمی پناه

دسته‌بندی نشده

نماد مربع در معماری | Square Symbol in Architecture